Podstawowe idee współczesnego socjalizmu cz. 1

Autor: | Opublikowane w Idee socjalizmu Tagi: Brak komentarzy

W miarę, jak około połowy XVIII wieku coraz potężniej rozwija się kapitalistyczny system gospodarki, powstaje nowa literatura społeczna, w której olbrzymi przewrót stosunków w rozmaitym stopniu znalazł swe odzwierciedlenie. Literaturą wyłącznie prawie panującą wówczas jest ta, którą zwykliśmy nazywać ekonomią klasyczną, a której najwyższym wyrazem naukowym były dzieła Quesnaya, Adama Smitta, Malttusa i Dawida Ricardo. Wobec kapitalizmu zajmowała ona stanowisko naiwne. Starała się wyjaśniać istotę kapitalistycznego systemu gospodarki, przede wszystkim zaś szerzyła propagandę jego, jako systemu postępowego.

Obok tej panującej doktryny i w przeciwieństwie do niej rozwija się nowa literatura, której cechą wspólną są rysy antykapitalistyczne: występując w przeciwieństwie do panującej teorii, wyrażała także opozycję przeciw kapitalistycznej gospodarce, której tamta była apologią. To bojowe stanowisko wynikało z niezupełnie jeszcze rozwiniętego stanu ówczesnej myśli ekonomicznej.

Nowa ta literatura przedstawia pstrą mozaikę wyjaśnień i żądań, roztrząsań tego, co istnieje i tego, co być powinno, a co było wyrazem jej opozycji. Każdy dział piśmiennictwa jest w początkach swych tak bezładny. Pierwsze te kroki są podobne do stopniowego nabywania przez umysły niewyszkolone jeszcze, zdolności odróżniania tego co jest, od tego, co być powinno. Przy tym w tej nowej młodzieńczej literaturze przeważa pociąg do żądań praktycznych, dążenie do uzasadnienia na podstawie nauki nowych żądań i ideałów. Jest to również zrozumiale.